„Wsi spokojna, wsi wesoła…”[1]
Wrzesień to na polskiej wsi okres dożynek. Po miesiącach spędzonych na pracy w polu mieszkańcy wsi dziękują za plony. Dziękują bogatymi, pracochłonnymi, pięknymi wieńcami, modlitwą i zabawą.
Święto Plonów wywodzi się z czasów przedchrześcijańskich, z kultu przyrody i podziękowania za ukończenie żniw. Od niepamiętnych czasów człowiek czuł się częścią natury, wiedział, że to od niej zależą jego zbiory i zapasy na zimę, gdy świat skuwał lód i mróz.
Z czasem dożynki wkomponowały się w kalendarz obrzędów kościelnych, a na wsiach mieszka coraz mniej rolników. Zimy też nie są już srogie, a prawie każdą zachciankę spełniamy, zachodząc do sklepu i kupując, niezależnie od sezonu czy kraju pochodzenia produktu. Jednak mądrość naszych przodków wciąż jest w nas; wiemy, jak ważne są plony zależne od kaprysów pogody, a teraz już także od zmieniającego się klimatu.
Ile mamy w sobie z Kargulów i Pawlaków?
Niedawno w jednej miejscowości odbył się piknik inspirowany kultowym filmem „Sami swoi”. I właśnie ten film miałam cały czas w pamięci, gdy przemierzałam latem polskie wsie obklejone plakatami nawołującymi do bojkotu wiatraków. Wielkie, czarno-czerwone plakaty, straszące ludzi fałszywymi informacjami i ukierunkowane na wywołanie strachu. Chciałabym, żeby znalazł się choć jeden sąsiad, który tak jak Pawlak na Kargulowe „3 x TAK” napisał na swojej stodole „3 x NIE”, choćby ze zwyczajnej przekory. Niestety takiego oporu nie znalazłam.
Niewiele mówi się natomiast o tym, co rzeczywiście wynika z badań. O tym, że dostępna wiedza naukowa nie potwierdza wielu przypisywanych turbinom zagrożeń dla zdrowia. O badaniach dotyczących zwierząt hodowlanych i pszczół. O analizach rynku nieruchomości, które nie potwierdzają założenia, że pojawienie się farmy wiatrowej oznacza spadek wartości wszystkich okolicznych nieruchomości.
Rzadko mówi się też o tym, co dzieje się z instalacją po zakończeniu jej eksploatacji. Umowy dzierżawy powinny określać obowiązki inwestora związane z demontażem infrastruktury i rekultywacją terenu, a zabezpieczenie przyszłych kosztów jej likwidacji może zostać zaplanowane już na etapie realizacji.
Brakuje rzetelnej rozmowy o wpływie tych instalacji na otoczenie i nas samych. Nie chodzi o bagatelizowanie obaw, ale o ich wysłuchanie i konstruktywną rozmowę, w której obie strony są gotowe wysłuchać argumentów drugiej strony. Brakuje z jednej strony otwartości na argumenty, a z drugiej otwartego informowania o planach, przeprowadzonych badaniach, ich wynikach i sposobach minimalizacji negatywnego wpływu nowych inwestycji.
Rolnictwo to jeden z sektorów najbardziej narażonych na zmiany klimatyczne: susze, ekstremalne zjawiska pogodowe, zaburzenia pór roku, fale upałów itp. Jednak wciąż nie potrafimy przekonać wielu mieszkańców wsi, że nie jesteśmy ich wrogami, a sprzymierzeńcami. Walka z globalnym ociepleniem leży w interesie nas wszystkich.
Nie bójmy się wykorzystać inwestycji w OZE dla naszych potrzeb
„Mamuniu! Tatuniu!
Otwierajcie wrota,
Niosą nam tu wieniec
Ze szczerego złota!”[2]
Nie zapominajmy też, że rolnictwo nie jest już głównym źródłem utrzymania mieszkańców wsi, a dochody wielu gmin często są niewystarczające nie tylko na zapewnienie bieżących potrzeb, ale także na zapewnienie rozwoju. Polska znalazła się w gronie największych gospodarek świata, a wiele wsi wciąż nie ma chodników, drogi są w tragicznym stanie, a stan wozów OSP pozostawia wiele do życzenia. Farmy wiatrowe i fotowoltaiczne to także dodatkowe, stałe wpływy podatkowe do budżetu gminy. Inwestorzy często dodatkowo wspierają lokalne inicjatywy i wydarzenia, również takie jak dożynki.
Wiatraki to też nasze bezpieczeństwo
„Taki drut, a w drucie PRĄD,
Robisz pstryk i włączasz PRĄD!”[3]
Jest jeszcze bezpieczeństwo energetyczne. Odnawialne źródła energii pozwalają ograniczać zależność od importowanych paliw kopalnych i zwiększać dywersyfikację krajowego miksu energetycznego. Rozwój źródeł rozproszonych, połączony z odpowiednią infrastrukturą sieciową, magazynami energii i systemami zarządzania, może również zwiększać odporność systemu energetycznego na awarie i działania wojenne.
Popatrzmy na Ukrainę. Kraj, którego infrastruktura energetyczna jest od 2022 roku celem ataków, nie zrezygnował z rozwoju OZE. Zgodnie z informacją ukraińskiego Ministerstwa Energii tylko w 2025 r. oddano tam do eksploatacji ponad 300 MW nowych mocy wiatrowych.
„Plon niesiemy, plon…”[4]
Święto Plonów to okazja do wspólnego świętowania, rozmowy, wymiany poglądów, a nawet do dyskusji. Rozmawiajmy więc, słuchajmy drugiej strony, otwórzmy się na argumenty. Pomyślmy, co dodatkowe wpływy podatkowe dałyby naszym miejscowościom, jak inwestycje w OZE mogłyby poprawić nasze bezpieczeństwo i codzienność. I wyobraźmy sobie na horyzoncie wiatraki: za snopkami, za polami rzepaku, wkomponowane w krajobraz.
Karina Lembowicz
Dyrektorka Operacyjna
Tundra Advisory
[1] Jan Kochanowski „Pieśń świętojańska o Sobótce”
[2] Maria Konopnicka „Dożynki”
[3] Julian Tuwim „Pstryk!”
[4] Tradycyjna polska pieśń dożynkowa, wariant ludowy
